© Ozan Kose/AFP/Getty Images

Recep Tayyip Erdoğan Davalı halk

Çocuklar, yaşlılar, gazeteciler hatta bir manken Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan'a "hakaret" etti diye zor anlar yaşayan vatandaşlar arasında. 286 vakayı belgeledik. Von , und

Lesen Sie diesen Text auf Deutsch

Almanca versiyonu için burayı tıklayınız

Hakaret tam olarak nedir? Almanya hakaret kavramıyla ilgili haftalarca süren hararetli bir dönemden geçti. Jan Böhmermann Erdoğan hakkında eleştirel bir şiir yazmıştı. Türkiye'de birçok insan günbegün Cumhurbaşkanı'nın çok çabuk alındığına şahit oluyor. Muhalefet parti üyelerinin meclise sunduğu soru önergesine verilen yanıta göre, son iki yılda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a hakaret suçundan Türk vatandaşlarına 1845 dava dilekçesi için kovuşturma izni verilmiş.

 

Batılaşmış laik Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk de şahsına yönelik eleştirilere sıcak bakmazmış. Türkiye'nin anayasasında basın ve ifade özgürlüğü önemli değerler olarak belirlenmiş. Buna rağmen Erdoğan, cumhurbaşkanı olduğundan beri "cumhurbaşkanına hakareti" yasaklayan Türk Ceza Kanunu'nun 299. maddesi sıkça gündeme geliyor. Devlet Başkanı'nı eleştirenlere 4 yıl hapis öngörülürken, gazetecilere ve muhalefet parti mensuplarına daha ağır cezalar verilebiliyor.

 

Cumhurbaşkanı'nın hangi konularda kendisini hakarete uğramış hissettiğini ve bu alınganlığının Türkiye'deki yaşamı nasıl etkilediğini merak ettik. Bu yüzden İstanbul'daki gazeteciler Onur Burçak Belli ve Şafak Timur'dan bir araştırma yapmalarını rica ettik. Haftalarca süren bu araştırmanın sonuçları için dergimizin 25 sayfasını ayırdık. Bu sebepten "Stil", "Cihaz", "Bir hayalim var" adlı bölümlere bu defalık ara veriyoruz. 1845 davanın ayrıntılı bilgilerini adli merciler devlet sırrı gibi sakladıkları için araştırmalarımızı basın, internet ve mağdurlar aracılığıyla yürüttük. Araştırma sonuçlarımızda zaman zaman eksik bilgiler bulunmakta. Mesela yasadışı olduğu iddia edilen facebook paylaşımları hemen siliniyor. Böyle olunca, hangi içeriklerinden dolayı cumhurbaşkanı kendisini hakarete uğramış hissettiğini anlamak imkansız. Bazı davalarda mahkeme süreci sonuçlanmamış, bazılarında mahkeme kararı hakkında bilgi almak mümkün değil. Bunun yanı sıra birçok davada hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildi.

İnsanların 299. madde gereğince dava edildiği, tutuklandığı, tehdit edildiği ya da özgürlüklerinden menedildiği toplam 286 vakayı belgeliyoruz. Mahkeme kararınca sanıkların bazıları yargılandı, bazıları beraat etti. Erdoğan'ın ve onun adına işleyen bu sistem; avukat ordularını gazetecilerin, karikatüristlerin, azınlık grupların, aktivistlerin ve muhalefet parti üyelerinin üzerine saldığı yetmiyormuş gibi, instagram'da eleştirel bir şiir paylaştığı için Türk güzellik kraliçesini, ve hatta kapak haberimizde işleğimiz Erdoğan'ın seçim afişini yırttığı gerekçesiyle çocukları bile aynı hırsla mahkemeye veriyor.

"Cumhurbaşkanına hakaret" suçundan evli çiftler boşandı, işçiler işlerinden oldu, mizahçılar susturuldu. Belgelediğimiz ufak hikayelerle ülkesini otokrasiye doğru iten cumhurbaşkanının büyük hikayesini anlatıyor.

1. Tutuklanan çocuklar

Diyarbakır'da duvarda asılı Recep Tayyip Erdoğan'ın seçim afişini yırttıkları gerekçesiyle 12 ve 13 yaşındaki Y. ve T. 1 Mayıs 2014 tarihinde polis tarafından tutuklanıyor. Bir buçuk sene sonra, psikolojik bilirkişi raporunda öğrencilerin yaşlarının küçük olmasından dolayı ne yaptıklarını bilmedikleri tespit ediliyor. Buna rağmen Adalet Bakanı davanın "cumhurbaşkanına hakaret" gerekçesiyle açılmasına izin veriyor. Savcılık 2 yıl 5 ay hapis cezası istemini ifade ediyor. Ayrıca çocukların ailelerinden uzaklaştırılıp bakımevine yerleştirilmeleri isteniyor. 26 Şubat 2016 tarihinde mahkeme davalıların beraatine karar veriyor. Öğrenciler gözaltı sürecinde afişteki şahsın kim olduğuna bakmadıklarını, kâğıtları satıp, birkaç lira kazanabilmek için yırttıklarını söylüyorlar.

2. Türk usulü boşanma

Evli bir çift akşam evlerinde televizyonun karşısında oturuyor. Erdoğan'ı eleştirmesi konusunda eşinden uyarı alan kadın "İstersen sesimi çek, mahkemeye ver!" diyor. 22 Şubat 2015 tarihinde İzmir'li kamyon şoförü D. (40) eşine (37) karşı suç duyurusunda bulunuyor. Polise sunduğu suç duyurusunda eşinin devlet başkanına hakaret ettiğini beyan ediyor, kanıt olarak da polise hazırladığı ses kaydı takdim ediyor. Cumhurbaşkanına hakarete gelince babasını bile şikayet edebileceğini sözleri, basında sıkça yer aldı. Eşinin suç duyurusundan sonra 37 yaşındaki karısı boşanma davası açıyor ve eşinden dayak yediğini öne sürüyor. Mahkemenin bu dosyayla ilgilenip ilgilenmeyeceği henüz kesinleşmedi.

3. Hukuk devleti = 0

13 Haziran 2014 tarihinde Kocaeli'nde gerçekleşen bir mitingde üniversite öğrencileri B. ve G. üzerinde "İnsanlık = 0, Acımasızlık = 100, Hırsızlık = 100, Adı = Recep Tayyip Erdoğan" yazan pankartlar taşıdıkları için 220 gün hapis cezasına çarptırılırlar. Mahkeme cezayı 3 yıl şartlı tahliyeye çevirir.

4. Orta parmak (1)

16 Mayıs 2014 tarihinde B. İzmir'de bir kafede oturuyor. Dönemin başbakanı Erdoğan seçim otobüsüyle geçiyor, az sonra iki koruma B.'yi zorla bir arabaya itiyorlar. Kadının "müstehcen bir el hareketi" yaptığını iddia ediyorlar. Erdoğan daha sonra bir seçim konuşmasında "Sen bir kadınsın. Başbakan geçerken nasıl böyle bir el hareketi yapabilirsin?" diyor. Mahkeme B.'yi 354 gün hapis cezasına çarptırıyor.

5. Ateist Erdoğan'a karşı

İ. İstanbul'da Türk Ateistler Birliği Başkanı. Facebook hesabından yaptığı paylaşımlarda Erdoğan'ın cumhurbaşkanlık mevkii için uygun bir aday olmadığını mecazi bir dille ifade ediyor. İ. yazdıklarının ona ait olduğunu zaman yalanlamıyor ancak ifade özgürlüğü kapsamına girdiğini vurguluyor. Savcılık İ.'ye Mayıs 2015 tarihinde en az 57 ay hapis cezası veriyor.

6. Facebook terörü

22 Şubat 2016 gecesi Terörle Mücadele birimlerine bağlı Özel Tim 13 yaşındaki Ş.'nin Küçükçekmece'deki evine baskın yapıyor. Facebook'ta Erdoğan'la ilgili yaptığı paylaşımlar yüzünden tutuklanıyor. Öncesinde çocuğun facebook hesabı 9 ay boyunca izlenmiş.

7. Mutlu yıllar!

Afyonkarahisar'da gazeteci K. 20 Mart 2015'de birçok Kürt için siyasi açıdan önemli olan yeni yıl bayramı Nevroz'la ilgili facebook postları paylaşıyor. Ardından İletişim Bakanlığı soruşturma başlatıyor. Yemin yerine geçen bir açıklamada K. paylaşımlarından dolayı pişman olduğunu ve postları paylaştıktan hemen sonra sildiğini açıklıyor. Mahkeme 28 ay hapis cezası veriyor. Hapishanede geçirdiği 1 yıldan sonra şartlı tahliye kararıyla serbest bırakılıyor.

8. Bastırılmış basın

BirGün gazetesinin Genel Yayın Yönetmeni Barış İnce, "Erdoğan döneminde yolsuzluk" konusunu işleyen 2 makale yazıyor ve 8 Mart 2016 tarihinde 21 ay hapis cezasına çarptırılıyor.

9. Önce ifade özgürlüğü

18 Haziran 2014 tarihinde muhalefet partili Vedat Şenol Erdoğan'ı "yolsuzluk ve hırsızlıkla" suçluyor. Mahkeme ifade özgürlüğünü kullandığına işaret ederek Şenol'un beraatine karar verdi.

10. "Not my president"

16 yaşındaki A. 24 Aralık 2014 tarihinde Konya'da tutuklanıyor. Yaptığı bir açıklamada Erdoğan'ı yolsuzluğun ve rüşvetin elebaşı olarak tanımladığı ve yeni inşa edilen Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nın yasadışı bir yapı olduğunu söylediği için hakim tutuklama kararını destekliyor. Çocuk 20 gün hapis cezasına çarptırıldı, daha sonra şartlı tahliye kararı çıkıyor.

11. Korku

Reji asistanı T. 2014 yılının Temmuz ayında facebook hesabından şu cümleyi paylaşmakla suçlanıyor: "Tayyip kendi götünün korkusundan bize acı çektiriyor." Hakim paylaşımı kaba bir eleştiri olarak görüyor ama "cumhurbaşkanına hakaret" olmadığı için T.'yi beraat ettiriyor.

12. Ampul Tayyip

Dört eylemci 2008'de Bursa'daki bir protesto yürüyüşünde hükümet partisi AKP'nin logosundaki ampule atfen "Ampul Tayyip" sloganını atıyorlar. Bursa Sulh Mahkemesi davalıları 48 hafta hapis cezasına çarptırıyor. İtiraz dilekçesi üzerine Yargıtay kararı bozyor. 2014 yılında dava yeniden Bursa Sulh Mahkemesi'ne sunuluyor. Yeni atanan bir hakim partinin logosu ampul olduğunu, dönemin başbakanı Erdoğan'ın bu partinin başkanı olduğunu ve ambul sözünün hakarete girmediğini tespit ediyor.

13. Bir savcının karikatürü

K. 20 Ekim 2014 tarihinde Cumhuriyet gazetesinde Erdoğan dönemindeki yolsuzlukları işleyen bir karikatür yayınlıyor. Savcılığın 109 ay hapis cezası istemesine rağmen beraat ediliyor.

14. Yolsuzluğa gelince iyisi mi susmak

C. isimli gazeteci 13 Eylül 2014 tarihinde Erdoğan dönemdeki yolsuzluklar hakkında bir makale yayınlıyor. 24 Ekim 2014'te İstanbul'daki bir mahkeme tarafından dava açılıyor.

15. Twitter

2014 sonu Erdoğan'ın avukatlarından birisi Bolu'daki savcı Ö. hakkında twitter'daki aktivitelerinden dolayı dava açıyor. Ö. ülkeyi terk ederek duruşmaya katılmayı reddediyor.

16. Pahalı paylaşım

18 Haziran 2013'te M. facebook sayfasında bir resim paylaşıyor. Bir hakim fotoğrafın dönemin başbakanına hakaret nezdinde olduğuna karar veriyor ve üniversite öğrencisi M.'yi 6 bin 80 lira (yaklaşık bin 800 euro) adli para cezasına mahkûm ediyor.

17. Parti haini

TBMM üyesi Feyzi İşbaşaran AKP'den ayrıldıktan sonra Erdoğan hakkında bazı tweet'ler paylaşıyor ve 8 Aralık 2014 gecesi tutuklanıyor. Mahkeme İşbaşaran'ı hapis cezasına çarptırıyor. Dava sürecinde İşbaşaran polis binasının önünde ve adliye sarayında AKP taraftarlarından saldırıya uğruyor.

18. 83 dava

2013 yılında İstanbul Gezi Parkı'nda inşa edilmesi planlanan yapılara ve Erdoğan'ın başbakanlık döneminde öncülük yaptığı AKP hükümetine karşı ülkenin birçok kentinde sivil toplum kuruluşları oluşuyor. Manisa kentinde de 2 Haziran 2013 tarihinde Gezi protestoları çerçevesinde bir miting düzenleniyor. Yürüyüşe katılan 5 bin eylemciden 83 kişi hakkında "Erdoğan'a hakaret" suçundan dava açılıyor.

19. Sansür

Yazar Y. bir kitabında Erdoğan'ın oğlunu Berkin Elvan'a benzetiyor. Elvan; 2013 yılında Gezi olayları sırasında polisin attığı biber gazı fişeği kafasına isabet etmesi sonucu vefat etmişti. Y.'ye 2014 yılında dava açılıyor.

20. Susturulmuş

K. 2014 yılında 15 yaşındaki Berkin Elvan'ın ölümünden sonra "cumhurbaşkanına kasıtlı olarak hakaret" etme amacıyla sloganlar attığı iddia ediliyor. Erdoğan'a hırsız dediği için en az 48 hafta hapis cezasına çarptırılıyor.

21. Bir tokat daha

2014 yılında Soma'da 300 işçinin ölümüne neden olan maden kazasından sonra Erdoğan bir ölen madencinin yakınına tokat atıyor. Yazar S. bir televizyon programında Erdoğan'ın tokadını eleştiriyor. 25 Aralık 2014 tarihinde S. cumhurbaşkanına hakaret etmekle suçlanıyor.

22. Sarhoşluk ve pişmanlık

2015 yılbaşında üniversite öğrencisi M. karakolda bir memurla konuşur, ardından "memura hakaret" ettiği iddiasıyla dava edilir. Daha sonra yetkili polis memuru M.'nin cumhurbaşkanına da hakaret ettiğini söylüyor.

23. Erdoğan Türkiye güzeline karşı

İnstagram'da paylaştığı bir şiir yüzünden B. "cumhurbaşkanına hakaret" etmekle suçlanıyor. Eski Türkiye güzeli savunmasında yolsuzlukla ilgili malum şiirin en az 960 kere paylaşıldığını öne sürüyor ve ilk önce beraat ediyor. 31 Mayıs 2016 tarihinde 13 ay hapis cezasına çarptırılıp şartlı salıveriliyor.

24. Erdoğan ve Gollum

Doktor Ç. facebook sayfasından Yüzüklerin Efendisi karakterlerinden Gollum'un ve Erdoğan'ın fotoğraflarını içeren bir post paylaşıyor. 2015 yılının Nisan ayında savcılık Gollum'u "şeytani yaratık" diye niteleyerek Ç.'nin resimleri paylaşmakla cumhurbaşkanına hakaret ettiği sonucunu çıkarıyor.

25. Ötme bülbül

Zaman gazetesinden iki gazetecinin tutuklanmasının ardından Nisan 2015'te Y. twitter'da olayla ilgili düşüncelerini yazıyor. Savcılık tweet'lerin cumhurbaşkanına hakaret nezdinde olduğundan hiç şüphesi olmadığının altını çiziyor ve 8 yıl hapis cezası istemini ifade ediyor.

26. Onur Kılıç vakası

11 Şubat 2015 gecesi on polis ÖDP (Özgürlük ve Dayanışma Partisi) üyesi Onur Kılıç'ın da bulunduğu bir eve baskın yapıyor. Ardından bir mitingde cumhurbaşkanına "hırsız, katil" sözleriyle hakaret ettiği gerekçesiyle İzmir Terörle Mücadele birimine götürülüyor. Daha sonra ise bir Temyiz Mahkemesi Kılıç'ı şartlı salıveriyor.

27.–38. Onur Kılıç'la dayanışma

13 Şubat 2015 tarihinde öğrenci Y. Edirne'de bir mitinge katılıyor. Onur Kılıç'ın tutuklanmasını protesto ederken kendisi "cumhurbaşkanına hakaret" suçundan dava ediliyor. İlk duruşmada Y.'nin suçlu olduğuna karar veren mahkeme sanığı en az 14 ay hapis cezasına çarptırıyor, sonra şartlı tahliye kararı veriyor.

14 Şubat 2015 tarihinde Onur Kılıç'ın serbest bırakılması için protesto yürüyüşüne katılan K.'nın hakkında "cumhurbaşkanına hakaret" suçu işlediği iddiasıyla dava açılıyor. İkinci celsede beraat ediliyor.

Onur Kılıç davasının duruşma gününde bir grup aktivist Kılıç'ın tutuklanmasına karşı protesto ediyor. Avukat eylemciler hakkında da "cumhurbaşkanına hakaret" ettikleri iddiasıyla dava açıyor. Aynı zamanda Erdoğan'ın başka bir avukatı da eylemcileri mahkeme veriyor.

Eylemcilerin tutuklanmasını ve Onur Kılıç'ın tutuklanmasını protesto etmek için BirGüngazetesi "Hırsız Katil Erdoğan" haberini manşetten veriyor. Ardından gazetecilere Erdoğan'ın bir avukatından mektup geliyor.

Üniversite öğrencisi K. 25 Şubat 2015 tarihinde Kılıç'la dayanışma gösteren D.'nin tutuklanmasını protesto etmek için facebook sayfasından "Yaklaşık bir saat önce yakın bir arkadaşım katile katil hırsıza hırsız dediği için tutuklandı." yazıyor, ardından hakkında dava açılıyor.

17 Şubat'ta G., Y. ve S. Manisa'da siyasi aktivistlerin tutuklanmasına karşı protesto eylemine katılıyorlar. Üçü de dava ediliyor ardından şartlı tahliye kararı çıkıyor.

"Hırsız Katil Erdoğan" sloganını Akhisar'da bir mitingde atan K.'nın, evine polis 17 Şubat 2015 tarihinde baskın düzenliyor.

EMEP üyesi K. 23 Şubat'ta "Hırsız Katil Erdoğan. Onur Kılıç yalnız değildir" tweet'ini paylaşıyor. K. en az 48 hafta hapis cezasına çarptırılır ve şartlı salıveriliyor.

Kılıç'ın tutuklanmasına karşı tepkiler ve protestolar yeni bir soruşturma ve dava dilekçesi dalgasını beraberinde getiriyor. En kapsamlı davalardan birinde 26 Şubat 2015 tarihinde, 27 aktivist bir mitinge katıldıkları için İzmir'de 299. maddeye ihlâl gerekçesiyle hakim karşısına çıkıyorlar.

Kırşehir'de yaşayan E. BirGün gazetesinin 17 Şubat tarihli manşetini sosyal medya hesaplarından paylaştığı için "cumhurbaşkanına hakaret" gerekçesiyle tutuklanıyor.

13 Şubat 2015'te eylemcilerin bir mitingde "Hırsız Katil Erdoğan" sloganını attığı iddiasıyla 24 Şubat'ta dava ediliyorlar. Ardından bir mahkeme on sanık hakkında şartlı tahliye kararı veriyor.

K. Nisan ayında Onur Kılıç'ı destekleyen bir mitinge katıldığı gerekçesiyle tutuklanıyor. Savunmasını mahkemeye sunduktan sonra beraat ediyor. Ankara'da mitinglere katılan onbir ÖDP (Özgürlük ve Dayanışma Partisi) üyesi hakkında da adli dava açılıyor.

39.–40. Yasak şarkılar

14 Şubat 2015'te E. bir yürüyüşte "Hırsız Katil Erdoğan" şarkısını söylüyor. E. hakkında dava açılıyor ardından şartlı tahliye kararı çıkıyor. Buna benzer bir olay A.'nın başından geçiyor.

41. "M...r, T...f"

ÖDP üyesi muhalefet politikacı Fadıl Gezen 25 Şubat 2015'te Manisa'da üzerinde Türkçe "M...r, T...f" yazan bir pankart taşıyor. Gezen ek olarak pankarta "Siz anlarsınız, Tayyip Bey" yorumunu eklese de pankarttaki göndermeyi anlamak Türkler için de oldukça güç. Gezen'e dava açılıyor ve şartlı tahliye kararı çıkıyor.

42. ABD ve AKP

Üç aktivist 15 Ocak 2015'te İstanbul sokaklarına üzerinde Erdoğan'ın resimlerini gösteren ve "Haydi ABD'ye ve elebaşı AKP'ye karşı mücadeleye" sloganını taşıyan pankartlar asıyor ardından polis tarafından gözaltına alınıyorlar.

43. Yok, Erdoğan değil

Soma'daki maden faciasını anmak için Yalova'da yüze yakın vatandaş toplanıyor. Yürüyüşte eylemciler "Hırsız Katil Erdoğan" sloganını atıyor. 15 kişi gözaltına alınıyor, haklarında adli dava açılıyor. 29 Şubat 2016'da bir mahkeme sloganların Erdoğan'a yönelik olmadığı gerekçesiyle eylemcileri beraat ettiriyor.

44. Dozunu kaçırınca

5 Şubat 2015 gecesinde B. basındaki haberlere göre Düzce'deki AKP binasının önünde sarhoş bir halde küfrediyor. Polis adamı durdurmaya çalışıyor, adam karşı koyuyor. Bu arada subaylara ve Cumhurbaşkanı Erdoğan'a hakaret ettiği iddia ediliyor. B.'ye açılan dava halen devam ediyor.

45. Komünistler Erdoğan'a karşı

Türkiye Komünist Parti şu başlıkla bir açıklama çıkarıyor: "Komünist Parti haksızlıklara karşı duran bir partidir: Hırsız Katil Erdoğan". Basın açıklamasını facebook sayfasında paylaşan K. hakkında soruşturma, ardından da dava açılıyor. 8 Aralık 2015'te mahkeme K'yı cumhurbaşkanına hakaret ettiği gerekçesiyle 48 hafta hapis cezasına çarptırıyor, sonra K. şartlı tahliye kararıyla serbest bırakılıyor.

46. Paylaşılan acı

Facebook'ta "Hırsız katil Erdoğan" sözlerini içerin bir post'u paylaşan üniversite öğrencisi D. 15 ay hapis cezasına çarptırıldı, ardından şartlı tahliye oluyor.

47. İşçiler bakanlara karşı

Bir protesto eyleminden sonra savcılık KESK'in 24 üyesi hakkında "bazı yetkililere ve cumhurbaşkanına" hakaret suçundan soruşturma başlatıyor. Ayrıca işçilerin "Memleketi soyanlar bakanlar" sloganını attığı iddia ediliyor.

48. Bir komünist daha

17 Şubat 2015'te K. Komünist Parti'nin bir facebook post'unu paylaşıyor, ardından Erdoğan'a hakaret içeren bir paylaşımda bulunduğu için dava ediliyor.

49. IŞİD'le bağlantısı mı var?

Okul ve Ülke dergisinin 21 Ekim 2014 tarihli sayısında Erdoğan ve terör örgütü IŞİD'in arasında bağlantı olduğu dolaylı yollarla iddia ediliyor. Dergiye polis misafir oluyor, yayınlayanlar dava ediliyor.